Jul 2019

M D W D V Z Z
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
 

sinds 1978

 

In 1978 kocht de staatssecretaris voor Nederlandstalige cultuur Vic Anciaux een gebouw in de Fortstraat 35 ten behoeve van de verenigingen van de sociaal-culturele raad. Voordien waren ze aangewezen op een gebouw van de muziekacademie in de Moskoustraat 19. De vzw Trefcentrum Obbrussel werd opgericht en erkend als cultureel centrum.

Einde 1982 kocht Rika Steyaert de aanpalende Pianofabriek. Zij stelde aan de toenmalige beheerders de voorwaarde de deuren open te zetten voor de vele Brusselse migrantenorganisaties.

In 1992 werden sociaal culturele raad en trefcentrum samengevoegd tot gemeenschapscentrum De Pianofabriek.

Einde 2002 startten uiteindelijk de nodige renovatiewerken die in september 2008 eindigden.

Het huidige complex van De Pianofabriek bestaat in feite uit vijf gebouwen, die in de loop der jaren werden samengevoegd. Nu nog hebben we, zonder het goed te beseffen weliswaar, deze verdeling behouden in de naamgeving van de zalen en ze genoemd naar 4 continenten. Het Europa gedeelte bestaat eigenlijk uit twee voormalige huizen.

Het oudste gedeelte, alle zalen met steden uit Azië, is de huidige cafetaria en bovengelegen conciërgewoning. Op de gevel ziet men de oude houten draagbalken. De hoge openingen doen vermoeden dat het oorspronkelijk functioneerde als opslagplaats en dat het gebouw vrij in het landschap stond… de straten waren nog niet getrokken, restanten van het oude Fort Monterey waren zichtbaar, de kuulkappers kweekten spruiten en andere groenten voor de snel oprukkende stad.

Een gedeelte hiervan werd later, bij de bouw van de pianofabriek Gunther in 1889 ingepalmd. Het is het verlaagde gedeelte boven het onthaal van het centrum en verbond de fabriek aan de Willem Tellstraat met de toonzaal aan de nieuw aangelegde Fortstraat.

Het gebouw aan de Willem Tellstraat 59 en gelijkend op de Pianofabriek is van veel recentere datum. Het werd in 1989 aangekocht door de nv Artec die er kunstenaarslofts in installeerde onder de naam Cité-art Willem Tell. De gebouwen dienden voorheen als meubelopslagplaats voor een transportfirma. Naast dit gebouw stond de oude brouwerij Verschueren te verkommeren totdat het werd gekocht door het architectenbureau AAAArchitectures die er sindsdien kantoor houdt.

De voorbouw: Het Trefcentrum Obbrussel ( 1978-1992)

Enkele uit de Fortstraat verdwenen verenigingen:

Coördinatiecomité voor Vlaamse verenigingen
Trefcentrum Obbrussel
Sociaal-culturele Raad Sint-Gillis
Apostelen
CNM
VTB
Willemsfonds
De Natuurvrienden
Allensaam
Davidsfonds
CSC
Middenstandsclub Sint Gillis
CultureleCentrale
Esperanto Vereniging Brussel
Hoofdstedelijke Openbare Bibliotheek
Vlaamse bond Gepensioneerden
Tumclub KAV
Volleybalclub Sint-Gillis
Fc Obbrussel zaalvoetbal
Koor ’t Vogeltje
Jeugdbeweging Knots
Jekino
Harlekijn
Oudercomité Sint Gillisschool
Brussels Brecht Eisler Koor
TYL Eloquentia
Martikko
Centro Galego
Holostroika
K.A.V.
Het Mutske
Ciné-club
Rammers
Stichting Leon Hendrickx
Kushin do karate
Sahaja Yoga
I Sangano
Charlet
De Werf
Schaakkring Anderlecht Steply
Studio Objectief
Txalaparta
De Vriendenkring Obbrussel
De Reisclub
Percutattoo
Vermeylenkring
Jeugd en Muziek
Bond Grote & Jonge Gezinnen
Los Cojones del Toro
Vrouwen van de Wereld

De voorbouw, juister gezegd het gedeelte links van de expositieruimte inclusief de hoofdingang werd in 1978 aangekocht als trefcentrum door het Ministerie van Onderwijs. Het waren bij aankoop twee aparte huizen waarvan het grootste diende als opslagplaats voor de kruidenier ‘La grande vitrine’ van rechtover.
De vele Vlamingen actief binnen het lokaal sociaal-cultureel leven sloegen de handen in elkaar en verbouwden in hun vrije tijd de twee huizen tot een ontmoetingsplaats: een kinder- en jeugdclub, een volleybalclub, een filmclub… ook een aantal mensen uit Gallicië zochten een onderkomen en vonden dit vooraleer later hun eigen Centro Gallego te bouwen. De huidige bakstenen voorbouw met de typische trap uit die periode werd toen, zonder bouwvergunning weliswaar, opgericht. Deze leidde naar een cafetaria op de eerste verdieping waarvoor ook de nodige muren werden afgebroken. Het bleef een beetje veilig dankzij de brandalarminstallatie met rookluik die door de voorzitter van de Schaakclub José Tonoli werd geïnstalleerd. Zijn zoon Walter heeft nu een groot bedrijf in brand- en inbraakbeveiliging dat ook nu instaat voor de beveiliging van het centrum. De zalen van dit gedeelte dragen namen van Europese steden.

Op 10 december 1982 werd de oude Pianofabriek Gunther verkocht aan de Vlaamse Gemeenschap voor 6 miljoen frank. De voormalige fabriek van piano’s werd in twee fasen gebouwd. Het brede gedeelte aan de Willem Tellstraat 61 met de huidige zalen met benamingen naar Amerikaanse steden dateert van 1898. Het smalle stuk aan de Fortstraat 35 met de huidige Afrikaanse zalen werd enkele jaren later gebouwd bij de aanleg van de Fortstraat.
Bouwkundig dient vermeld dat de muren niet gevoegd zijn: dit was gedurende een bepaalde periode in trek omdat men meende dat dit beter was. In de trappenhal merkt men de grote vensters met gekleurde glaspartijen. Er valt spijtig genoeg geen daglicht door: blijkbaar mocht men in die tijd raamopeningen gewoon dicht bouwen. Het verklaart ook de huidige problemen van geluidsoverlast. Enkele oude fresco’s en de oude hoofd-verdelingskast van de elektriciteit getuigen nog van de vroegere pianofabriek. Tot in de jaren ‘80 was er ook een unieke centrale verwarming op stoom in werking, op de bovenste verdieping kan men nu nog enkele omgebouwde stoomconvectoren bewonderen.

Het gebouw bleef een tijd ongebruikt. De verschillende raden van beheer hebben steeds getracht dit gebouw te renoveren maar een struikelblok bleek telkens de enorme investering. Een oude maquette van een eerste voorstel tot renovatie onder impuls van toenmalig voorzitter Mommaerts getuigt van het cultureel centrum-denken van toen. Opvallend is ook het groene park rondom het gebouw! Een geleidelijke renovatie kwam desalniettemin op gang en verschillende zalen, kant fortstraat, werden opnieuw in gebruik genomen. Met beperkte middelen
- leve de gyproc- maakte men een trefzaal en een pianozaal: de huidige ruimtes alexandria en casablanca.

1992
De dansfabriek
met o.a. Jetty Roels, Paula Marissink en Torre de Montijo
Brussels Gekleurd in de Fortstraat
Zichtbaar Muziek, interdisciplinair & intercultureel

1993
Spelend Nederlands leren met José Palurdo
Start opleiding geluidstechnieken Oriëntaalse muzieklessen met Marwan Zoueini

1994
Kunstgalerij Forte met Frans Gentils
Badminton in de Ruslandstraat
Nieuwjaar met Lucy Loes
ZuidAfrika festival met Tone Brulin

1995
29 nietwesterse dans-en muziekcursussen, zomerproject WATER ism Canadese artiesten en de speelpleinen
Start Brazzakids muziekeducatief project

1996
Constantine Ferreo The culture of fertility
Rappers in Studio Brazzaville
Start kunstenaarsatelier met Lachmi Ghazoui, Lucia Penninckx en Marie Wardy

1997
Start lessen Arabisch voor vrouwen
Literatuur met Patricio Mans en Mohammed Choukri

1998
Barrières groepsexpositie, Lorca festival
Prooizac Julie Bougard
Opening Brussels casino

1999
Al Harmouniah nieuwjaarsconcert
Ubu koning door Tirasila Festival Sint-Gillis au carré Maandelijkse brocanterie

2000
Bromio Lotte Stoops
Lentefeest Bethlehemplein
Toys for Boys
Kafe Aman rebetiko café

2001
Hof van Beroep geeft De Pianofabriek gelijk mbt uitsluiting bestuurder Vlaams Blok
One Love Sunday
Start vervolmakingsmodules
Beroepsopleiding Licht &Geluid

2002
Publieksonderzoek
Skool of hiphop
One love Sunday
Een avondje (l)uit in de hallepoort
Compagnie du complot genesis

2003
Lokaal Cultuurbeleidsplan en -coördinator
Start Verdeelpunt biogroenten
Univibes en Castro in Studio Z
Krakerscollectief en personeel opgepakt door de politie

2004
Jongerentheaterproductie mcbth in CC Westrand en Arenberg
Concert Polyfonie vs Sufi
De nieuwe moudawana karavaan trekt door Brussel
Zakouski tryout avonden voor nieuwe creaties

2005
Yallah twinningsproject Samenwerking met Déclik Straatkinderen van Essaiouira

2006
Ontwikkelingseducatieproject Femimain
Bungalow van Karin Vyncke

2007
The Rythm Junks nieuwjaarsconcert
Week van de smaak met spruitjeswedstrijd
Filmprojectie rond zuidwijk Droesem van Inne Goris

2008
Unisono inter-levensbeschouwelijk project
Testing the building
Pttl te gast
Fietsersbond Brussel Zuid
Jamcafés

De achterbouw…. het culturencentrum (1992-2002)

Begin jaren ’90 kreeg het trefcentrum onder impuls van een vernieuwd bestuur en personeelsploeg een nieuwe naam en een nieuwe missie.
Het culturencentrum De Pianofabriek profiteerde van de middelen van onder meer het federaal impulsfonds om een aantal ruimtes voornamelijk in de achterbouw, het zogenaamde Amerika-gedeelte, aan te pakken. De zaal Zabriskie Point werd de locatie voor festivals, feesten en tangocafés en de bovenste verdieping ‘Elsenor’ werd omgebouwd tot een repetitieruimte voor dans en toneel.
Ook in de tussenliggende verdiepingen werden kleine verbeteringswerken uitgevoerd: het gezelschap Martico o.l.v. Jan Hammenecker was maanden aan de slag met hard board platen om een min of meer bruikbare repetitieruimte te realiseren….
Dank zij het kansarmoedefonds bouwden we een muziekstudio- het huidige Brazzaville- dat het begin was van de succesvolle muziekwerking en opleiding voor geluids- en lichttechnieken. Studio Brazzaville bood plaats aan jonge hiphoppers uit de buurt maar ook aan projecten als Brazzakids en José Palurdo waarbij kinderen en jongeren de nieuwe media ontdekten.
De muziekwerking vond later een plaatsje binnen het muziekdecreet en bouwde een volwaardige opnamestudio uit in de kelder van de voorbouw… Studio “Z” specialiseerde zich in Urban Ethnic- cd’s.
Ook de start van de vrouwenwerking CitaDelle past in dat plaatje. Een jonge Marokkaanse kwam eerst op vrijwillige basis maar daarna betaald werken aan de emancipatie van de Marokkaanse vrouwen uit de buurt. Zij gebruikte klassiek arabisch als instrument.

Het nieuwe concept vervat in de missie van het centrum sloeg dermate aan dat een explosieve groei zorgde voor veel meer activiteiten en veel meer personeel . Deze dynamiek, waarvan het publieksonderzoek van de VUB van 2001 een getuige is, zorgde voor de nodige goodwill bij de overheid om te investeren in het centrum. Niet alleen in bakstenen maar ook in werkingsmiddelen. Het budget en de personeelsploeg verviervoudigde in die periode.

De verbouwingen (2002-2008)

Het was de vzw die door het verkrijgen van middelen van de Europese Urban fondsen de “steen” definitief aan het rollen kreeg. De toenmalige staatssecretaris Delathouwer verklaarde zich akkoord om mee te financieren. De nodige middelen werden echter zodanig onderschat dat voortdurend geld moest bijgezocht worden en de renovatie zich uitsmeerde over 6 jaar. De werken betekenden een totale investering van meer dan 5.000.000 €, bijeengebracht door de Vlaamse Gemeenschapscommissie en de Vlaamse en Europese Gemeenschap. De architecten Bart Deschouwer en Els Pishoudt tekenden de plannen uit op basis van een uitgewerkte infrastructuurnota geschreven door bestuur en personeel:

• De creatie van een open en aangename infrastructuur
• Het verhogen van de functionaliteit van de volgende deelwerkingen:
1. Kunstenaarswerkplaats (ca 500 m2 )
2. Gemeenschapscentrum/lokaal steunpunt (1.000 m2)
3. Fabricage: muziekcentrum (120 m2 + 78 m2)
4. CitaDelle: vrouwenwerking (180 m2)
5. Kinderwerking (180 m2)
6. Opleidingscentrum geluid- en lichttechnieken (84 m2)
• Het verbeteren van de ondersteunende infrastructuur
• Het creëren van een meerwaarde door:
1. Versterking van de laagdrempeligheid, de toegankelijkheid, het zich thuis voelen van de verschillende types van stadsbewoners: buurtbewoners, kinderen, artiesten, studenten,
cultuurliefhebbers, die elkaar en elkaars activiteiten
respecteren…
2. Het creëren van communicatieplaatsen, informatiepunten, open collectieve ruimtes, “hangplekken”
• Bijzondere aandachtspunten:
1. Inrichting van het gebouw zodanig dat gedeeltes apart toegankelijk zijn in functie van de specificiteit van de deelwerking enz, het gebouw op sommige momenten kan functioneren zonder conciërge of onthaal…
2. Het vermijden van allerlei vormen van overlast voor buurtbewoners en medegebruikers, in het bijzonder inzake geluidshinder
3. Esthetiek en afwerking gebouw; integratie van kunst
4. Betere toegankelijkheid naar mindervaliden, fietsers, materiaaltransport

In totaal beschikken we na de verbouwing over 4000 m² aan bruikbare ruimte: een 25-tal zalen van 250 tot 25 m² met onder meer een theater- en feestzaal, vijf studio’s voor dans, muziek en theater, een expositieruimte en een auditorium.
Een aantal sterke ruimtes:

-  Buenos Aires: een theaterzaal met behoud van de bestaande architectuur en een volwaardig technisch plafond onder meer door de inbreng van extra middelen van het fonds culturele infrastructuur. Bedoeling is de artiesten van de kunstenwerkplaats en de studenten geluids- en lichttechnieken een volwaardig oefenplatform aan te bieden.
-  Arenberg: Realisatie van een auditorium voor 50 personen. Bedoeling is de vele (zelf)organisaties een plaats te geven om hun conferenties, lezingen en debatten op een aangename manier te laten doorgaan met gebruik van een vertaalinstallatie. Tevens kunnen we zo een bescheiden filmprogrammatie organiseren.
-  Alcantara: Een cafetaria met terras gedragen door een ploeg vrijwilligers waar fair trade en bio-producten worden geschonken en waar de verschillende deelwerkingen elkaar ontmoeten.
-  Brazzaville: Een box in box waar muziekrepetities zonder geluidshinder kunnen plaatsvinden.
-  Zabriskie Point: een sfeervolle feestzaal met goed uitgeruste keuken en loges.
-  Allegro ma Non troppo: Het kunstintegratieproject van Angel Vergara op de gevel van de Fortstraat. Een illustratie van de glokale betekenis van het centrum. Een internationaal gekende artiest met wortels in de buurt maakt gebruik van het vocabularium van het centrum om een monumentale muziekpartituur te schrijven die de straat toont wat het centrum wil en kan zijn voor de omgeving, voor de stad en voor de wereld.

Gedurende de hele periode bleef het centrum open en slaagde er in om in moeilijke omstandigheden verder te werken. Het aantal cursussen werd drastisch teruggeschroefd maar september 2008 bleken een aantal oude gebruikers en type activiteiten de weg terug gevonden te hebben. Vele activiteiten dienden een plaats elders te vinden. De gemeente Sint-Gillis liet ons gebruik maken van het Volkshuis maar ook in de Hallepoortmuseum en het stadhuis van Brussel hebben we mooie activiteiten georganiseerd.
Deze ervaring gaf aanleiding om een meer hoofdstedelijke programmatie te ontwikkelen.

Na de verbouwing…….De Pianofabriek (2008-…)

Erkenningen binnen het kunstendecreet en het minderhedendecreet hadden gezorgd voor de nodige middelen om ook kwalitatief te blijven groeien en verder te professionaliseren. Tijdens de renovatieperiode groeiden gemeenschapscentrum, kunstenwerkplaats, culturencentrum en opleidingscentrum uit tot evenwaardige gebruikers van de infrastructuur en trokken elk hun eigen publiek en activiteiten aan. Een aantal personeelsherschikkingen en extra aanwervingen maakten het mogelijk beter in te zetten op onder meer op het lokaal-sociaal cultureel werk en de sociale dimensie van de multiculturele samenleving.
Nieuwe maatschappelijke uitdagingen en een veranderend beleidskader zorgden voor een herschreven missie en een vernieuwd organigram waarbij de uitgangspunten van 1992 echter voor een groot stuk overeind bleven.

• Eén vzw met verschillende opdrachten met gedeeltelijk gedeelde middelen en een centrale zakelijke en algemene aansturing.
• Een multifunctioneel huis. We richten ons op diversiteit, opleiding naar tewerkstelling, kunsten en sociaal-cultureel werk. Inspelend op de verwachtingen van de samenleving en de specifieke beleidsmakers en vertrekkend van de missie van het centrum.
• Een cross-over organisatie. Door deze veelvormigheid spelen we in op de maatschappelijke realiteit –de gedeelde samenleving. Het wegnemen van barrières, het stimuleren van spontane en gewilde interferenties en samenwerkingsverbanden tussen verschillende vormen van cultuur, welzijn en onderwijs, verschillende bevolkingsgroepen, het gebruiken van verschillende methodieken, onderzoek, studie, presentatie.
• Een huis van de Vlaamse Gemeenschapscommissie. We willen op de hierboven vermelde terreinen een partner zijn van het Vlaams-Brussels Beleid en de transversaliteit operationeel maken.

Samen met de heropening in 2008 kwam er ook een nieuwe huisstijl en vernieuwde website.